Datum 1-1-2026
Regelgeving
Regel 2 van de Gedragsregels bepaalt dat de mediator partijen duidelijkheid verschaft over het mediationproces. De mediator maakt kwesties met of tussen partijen bespreekbaar en is duidelijk over zijn aanpak en wat partijen van hem mogen verwachten.
In regel 9 van de Gedragsregels is deze transparantie gespecificeerd wat betreft de kosten van de mediation. De mediator maakt met partijen vooraf afspraken over zijn honorarium en de bijkomende kosten en legt deze afspraken vast in de mediationovereenkomst. Ook moet de mediator voor een duidelijke, inzichtelijke declaratie zorgen. Het is toegestaan dat de mediator een vaste prijsafspraak maakt.
Best practice
De mediator moet een verrichtingenstaat van werkzaamheden bijhouden. Daarmee maakt hij door middel van een specificatie van het door hem in rekening te brengen honorarium duidelijk welke werkzaamheden hij in rekening heeft gebracht. In zijn declaratie specificeert hij ook welke bijkomende kosten hij in rekening brengt.
De mediator moet er wel rekening mee houden dat anderen dan degenen die aan geheimhouding zijn gebonden de declaratie onder ogen kan komen. Bijvoorbeeld degene binnen een organisatie die voor betaling daarvan zorgdraagt. Daarom is het raadzaam de declaratie geanonimiseerd met de specificatie (ook geanonimiseerd) als bijlage te versturen aan de deelnemers van de mediation die gebonden zijn aan geheimhouding en verantwoordelijk zijn voor de betaling van de declaratie. In de begeleidende e-mail kan dan nog worden toegelicht dat de declaratie en de specificatie daarvan vanwege de geheimhouding zijn geanonimiseerd en vanwege de geheimhouding slechts de declaratie moet worden doorgeleid aan degene binnen de organisatie die feitelijk voor de betaling daarvan moet zorgdragen.
In de Gedragsregels is niet expliciet een provisieverbod opgenomen. Dat betekent dat de mediator aan verwijzers (providers) van zaken een vergoeding zou kunnen betalen. Dit kunnen zogeheten eenmalige verwijzers zijn, maar vooral ook providers voor wie de mediator op al dan niet regelmatige basis werkt. Hierbij moet de mediator zich er (goed) van vergewissen dat hij dan niet in strijd handelt met zijn onafhankelijkheid. Provisie-afspraken met zo’n provider dienen in ieder geval inzichtelijk te worden gemaakt en eventueel onderdeel te worden gemaakt van de mediationovereenkomst. Dit om te voorkomen dat (de schijn van) afhankelijkheid ontstaat. Het gaat hier overigens niet om onderlinge financiële afspraken tussen mediators die onder gemeenschappelijke naam met elkaar in een samenwerkingsverband werken.
In de Gedragsregels is ook geen verbod opgenomen om de hoogte van het honorarium van de mediator afhankelijk te maken van het resultaat van de mediation. Toch is dit niet mogelijk, omdat de mediator daarmee een belang in de mediation zou krijgen. Dat is in strijd met regel 4 van de Gedragsregels.
Wel kan de mediator een vast bedrag afspreken voor de door hem te verrichten werkzaamheden.
In het geval één van de partijen, bijvoorbeeld de werkgever in een arbeidsrechtelijke mediation, het honorarium van de mediator betaalt, kan in de mediationovereenkomst desgewenst worden volstaan met de mededeling dat de kosten van de mediation door die partij worden betaald en dat de mediator daarover separaat afspraken met die partij heeft gemaakt. Wel is het verstandig over die afspraken desgewenst de nodige transparantie te betrachten.
Staat de mediator ingeschreven bij de Raad voor Rechtsbijstand, dan gelden ook de Inschrijvingsvoorwaarden van de Raad voor Rechtsbijstand. In die inschrijvingsvoorwaarden is opgenomen dat een daar ingeschreven mediator geen beloning of provisie mag toekennen of ontvangen voor het aanbrengen van opdrachten. Zie in dit verband ook Best practice ‘Hoe ga je om met een mediationtoevoeging?’.
Het belang van duidelijke honorariumafspraken
De afspraken die een mediator maakt met partijen kunnen in sommige gevallen worden aangemerkt als een overeenkomst in de zin van Richtlijn 93/13/EEG over oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (‘Richtlijn oneerlijke bedingen van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten’).
Als een geschil tussen de mediator en ‘de consument’ over de gemaakte afspraken met betrekking tot het honorarium tot een gerechtelijke procedure leidt, dan zal de rechter ambtshalve toetsen of sprake is van een ‘oneerlijk beding’ in de zin van de Richtlijn. De rechter moet een oneerlijk beding vernietigen. Bovendien wordt de afspraak over het honorarium in een overeenkomst van opdracht (wat een mediationovereenkomst is) aangemerkt als een zogenoemd kernbeding. Dat betekent dat het een essentieel onderdeel van de overeenkomst is: zonder deze afspraak zou de overeenkomst waarschijnlijk niet zijn gesloten. Hetzelfde geldt voor de situatie dat de afspraken over het honorarium in een aparte opdrachtbevestiging worden opgenomen als onderdeel van de mediationovereenkomst. Er is natuurlijk geen probleem als de werkgever of een doorverwijzer het honorarium betaalt. Het gaat in al deze gevallen om de bescherming van de ‘consument’. De vernietiging van een kernbeding heeft als consequentie dat ook de overeenkomst waarin dat beding is opgenomen niet kan voortbestaan.
Volgens een uitspraak van het Hof van Justitie van de EU van 12 januari 2023 (ECLI:EU:C:2013:14) is een ‘eerlijke’ afspraak over de kosten transparant, en zodanig duidelijk en begrijpelijk dat een ‘normaal geïnformeerde, gemiddelde consument’ de financiële gevolgen daarvan kan inschatten – namelijk het totale bedrag dat hij zal moeten betalen. Hoewel het in geval van een mediation vaak lastig is vooraf zekerheid te geven over de hoogte van het totaal te declareren bedrag, is het doorgaans wel mogelijk een eerste raming te geven onder meer op basis van het te verwachten aantal gesprekken. Vervolgens kan het bij langer lopende mediations verstandig zijn met redelijke tussenposes tussentijds te declareren. De afspraak die beperkt blijft tot het noemen van een uurtarief volstaat in ieder geval waarschijnlijk niet. In voorkomend geval lijkt het verstandig om ook schriftelijk inzicht te verschaffen waaruit de werkzaamheden van de mediator bestaan. Dat zou ook in een aparte e-mail kunnen, waarin uitdrukkelijk wordt verwezen naar het in de mediationovereenkomst overeengekomen honorarium.
Kortom: een te summiere, onvoldoende duidelijke afspraak over tarief en kosten kan niet alleen tuchtrechtelijke consequenties hebben, bijvoorbeeld vanwege strijd met Gedragsregel 9, maar kan uiteindelijk ook door de rechter worden vernietigd wegens strijd met de genoemde richtlijn. Als dat gebeurt is aannemelijk dat de gehele mediationovereenkomst nietig zal worden verklaard. In dat geval vervalt ook de grond voor de betalingsverplichting en staat de mediator met lege handen. Maar dat niet alleen, de vernietiging van de mediationovereenkomst betreft vanzelfsprekend ook de andere verplichtingen die daarin zijn geregeld, zoals met name de geheimhouding.
Uitspraak Rechtbank Rotterdam van 8 augustus 2025 (ECLI:NL:RBROT:2025:9759)
De rechter vernietigde een kostenbeding in een overeenkomst van opdracht die was gesloten door een advocatenkantoor met een particuliere cliënt, en verklaarde ook de overeenkomst nietig. In die overeenkomst was enkel een uurtarief afgesproken, zonder dat inzicht was gegeven over de werkzaamheden die door de advocaat zouden worden verricht.
Uitspraken tuchtrechter
Zaak M-2017-8
De Tuchtcommissie overweegt in deze zaak als volgt: ‘Het niet opstellen van een begroting van de te verwachten kosten van de mediation door de mediator was niet in strijd met het transparantiebeginsel, zoals klager stelt. In een mediation als deze laten deze kosten zich vooraf moeilijk begroten, doordat in het geheel niet duidelijk is hoe de mediation zal gaan verlopen.’
Hierbij zij aangetekend dat de mediator wél duidelijk moet zijn over het door hem in rekening te brengen uurtarief, mogelijk in rekening te brengen kosten en wijze van declareren. De mediator moet verder zijn werkzaamheden en kosten in een specificatie die hij als bijlage bij zijn declaratie(s) voegt inzichtelijk maken.
Zaak M-2018-5
De Tuchtcommissie overweegt in deze zaak als volgt: ‘Ten aanzien van de kosten is de mediator ook niet transparant geweest en heeft hij gedragsregel 2 geschonden. Hij heeft klager een bedrag van € 1.795,00 laten betalen voor uiteindelijk één gesprek dat de mediator alleen met de ex-partner van klager heeft gehad en het opstellen van het concept-ouderschapsplan. De mediator had op enig moment inzage moeten geven in de daadwerkelijke kosten en had aan klager hooguit een bedrag in rekening kunnen brengen dat in verhouding zou staan tot de verrichte werkzaamheden. De algemene voorwaarden die de mediator hanteert spreken van minimaal 50%. Zelfs aan die verplichting heeft de mediator niet voldaan.’