MfN heeft kennisgenomen van de evaluatie van het onderzoek van het Dekenberaad naar de kwaliteit van dienstverlening door zogenaamde afhechtingsadvocaten, en het bijbehorende Normenkader.
MfN heeft geen inhoudelijke betrokkenheid bij een onderzoek gericht op de advocatuur, en begrijpt dat de praktijk van een beperkt aantal advocaten onderzocht is, waarvan mogelijk naar aanleiding van concrete signalen al bekend was dat hun handelwijze de toets der kritiek niet zou kunnen doorstaan. Dat is uitgemond in tuchtrechtelijke procedures, onder andere tegen een advocaat die in één jaar tijd 1.700 afhechtingsdossiers behandeld heeft. Nu de uitkomsten en publicaties van het Dekenberaad raken aan de praktijk van bij haar geregistreerde mediators geeft MfN hieronder graag een eerste reactie. Het Advocatenblad heeft MfN niet om een reactie gevraagd.
Kwaliteit van het scheidingsproces en toegang tot het recht
Voor MfN staat voorop dat de burger het meest gebaat is bij een kwalitatief goed scheidingsproces, tegen redelijke kosten. Het is van groot belang dat iedereen toegang heeft tot het recht, waaronder ook mediation. Mediation kan in veel gevallen meerwaarde bieden ten opzichte van procedures op tegenspraak. Dit geldt bijvoorbeeld wanneer partijen op zoek zijn naar een duurzame en constructieve oplossing voor hun geschil, waarbij escalatie zoveel mogelijk wordt voorkomen en herstel van communicatie en verhoudingen op de voorgrond staan. De mogelijkheid om te kiezen voor mediation draagt bij aan het realiseren van een effectieve en houdbare uitkomst, wat niet alleen in het belang is van de betrokkenen, maar ook van de samenleving als geheel.
Het is een gedeeld belang van MfN en NOvA om dat te realiseren, alsmede van de Raad voor Rechtsbijstand (RvR) wanneer het om toevoegingen gaat. Daarbij is iedere organisatie zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van haar professionals. Daarom is een goede samenwerking tussen professionele, gespecialiseerde mediators en dito advocaten nodig wanneer voor mediation wordt gekozen. MfN heeft zelf vanuit haar klacht- en tuchtrecht geen signalen, dat het daaraan aan zou schorten.
De rol van de advocaat en samenwerking met mediators
Het onderzoek van het Dekenberaad richt zich op de kwaliteit – of het gebrek daaraan – van de advocaat in het scheidingsproces. Binnen het Nederlandse recht heeft de advocatuur het zogenoemde procesmonopolie: uitsluitend advocaten zijn bevoegd om een verzoek tot echtscheiding bij de rechtbank in te dienen. Dit impliceert dat mediators die geen advocaat zijn, voor het indienen van het echtscheidingsconvenant afhankelijk zijn van een samenwerkingsrelatie met een advocaat, aangezien mediators (niet zijnde advocaat) zelf geen directe toegang tot de rechter hebben.
Mediation is een vormvrij proces, waarbij vertrouwelijkheid en partijautonomie centraal staan. Het betekent dat de betrokken partijen, samen met de mediator, zelf vormgeven aan het traject van uit elkaar gaan. Er bestaat geen wettelijke verplichting rondom de exacte werkwijze van mediation. Conform de MfN-Gedragsregels hanteert de mediator de aanpak die past bij de aard van de kwestie, de fase van het mediationproces en de behoeften van de partijen. De essentie van de taak van de mediator is het begeleiden en bewaken van het mediationproces. De mediator heeft de ruimte om zijn werkwijze en aanpak zodanig vorm te geven als nodig is om het proces goed en professioneel te laten verlopen.
Het is onjuist te veronderstellen dat de advocaat, al dan niet aan het einde van het mediationtraject, geen inhoudelijke bijdrage zou kunnen leveren aan of geen wijzigingen zou kunnen aanbrengen in de stukken voordat deze door partijen worden ondertekend en vervolgens bij de rechtbank worden ingediend. Integendeel: een goede en professionele samenwerking tussen mediator en advocaat houdt juist in dat zij elkaar waar nodig weten te vinden en kunnen aanvullen. In de praktijk werkt deze samenwerking doorgaans al jarenlang naar tevredenheid: mediators en advocaten weten hun gezamenlijke werkwijze zo vorm te geven dat kwaliteit wordt geleverd.
Er zijn dan ook bestaande samenwerkingsovereenkomsten tussen mediators en advocaten waarin deze samenwerking professioneel wordt vastgelegd. Hierbij moet echter worden opgemerkt dat het aangaan van samenwerkingsverbanden in formele zin (binnen een kantoor tussen advocaten en niet advocaten) beperkt wordt door de verordening advocatuur.
Toevoeging: kwaliteit en publiek belang
De vergoeding voor toevoeging is momenteel (te) laag. Dit vormt een structureel knelpunt binnen het scheidingsproces, waarbij MfN zich actief heeft ingezet om dit te verbeteren. Zo heeft MfN bij de Commissie Van der Meer II aangedrongen op een verhoging van de vergoeding. Hierin is ten dele succes geboekt: de vergoeding voor afhechting is verhoogd van 2.5 naar 3.5 punt.
Tegelijkertijd mag er ook bij een lage vergoeding voor een professional geen reden bestaan om het werk niet naar behoren te doen. MfN vindt dat, zelfs wanneer er in het onderzoek van het Dekenberaad gegronde sprake is van kritiek op de kwaliteit, niet per se de werkwijze of het systeem – zoals het Dekenberaad dat noemt – de oorzaak van slechte kwaliteit hoeft te zijn. Het is essentieel dat commerciële belangen niet de kwaliteit gaan beïnvloeden; ingrijpen is in dat geval noodzakelijk. MfN heeft zich als non-profit kwaliteitsregister altijd nadrukkelijk uitgesproken over het belang van kwaliteit boven commercie.
Immers, het algemeen publiek belang, zoals de kwaliteit van dienstverlening aan consumenten en bedrijven, vereist voortdurende aandacht en waarborging. De focus moet blijven liggen op het leveren van kwalitatief hoogwaardige diensten, ongeacht de hoogte van de vergoeding.
Samenwerking binnen Scheidingsmediation
Tot de kerntaken van MfN als kwaliteitsregister behoort het periodiek inhoudelijk controleren en borgen van de kwaliteit van de bij MfN geregistreerde mediators. Deze kwaliteitsbewaking waarborgt dat mediationtrajecten voldoen aan de gestelde eisen en verwachtingen.
In reactie op het signaal van het Dekenberaad zal MfN als eerste stap bij haar mediators inventariseren of er een grootste gemene deler te identificeren is in de wijze waarop zij samenwerken met advocaten binnen scheidingsmediations. Door deze samenwerking te analyseren, kan mogelijk al het begin van een best practice worden vastgesteld, waarmee succesvolle werkwijzen en samenwerkingsvormen breder gedeeld kunnen worden.
Vervolgens zal MfN samen met haar ketenpartners en de beroepsgroep zelf in overleg treden om te onderzoeken waar en op welke wijze de samenwerking tussen mediators en advocaten in scheidingsmediations verder kan worden versterkt en verbeterd. Dit overleg richt zich niet uitsluitend op mediations die onder toevoeging vallen, maar beoogt het bredere spectrum van samenwerkingsvormen en kwaliteitsbewaking te omvatten binnen het scheidingsproces.
Tot slot
MfN streeft ernaar, in samenwerking met haar ketenpartners, bij te dragen aan een kwalitatief hoogwaardig scheidingsproces, geheel in het belang van de burger die hierop een beroep doet. Een effectieve, houdbare oplossing en het voorkomen van escalatie door verbetering van de communicatie tussen partijen zijn immers in het voordeel van de samenleving doordat hierdoor het aantal conflicten en zaken op tegenspraak vermindert.