Door: Henriette van Wermeskerken
MfN-registermediators zijn gebonden aan tuchtrecht. Want wie een mediator inschakelt, moet ervan op aan kunnen dat de dienstverlening voldoet aan kwaliteitseisen. Hans Steenberghe, voorzitter van de Tuchtcommissie, en Nicolien Verkleij, voorzitter van het College van Beroep, geven een kijkje in de keuken. Hoe werkt het tuchtrecht, wat komen de voorzitters zoal tegen en wat willen zij mediators meegeven?
‘We realiseren ons dat een mediator zich aangevallen kan voelen door een klacht.’
‘De kwaliteit van een organisatie kun je afmeten aan de manier waarop deze met klachten omgaat’, vindt Hans Steenberghe, voorzitter van de Tuchtcommissie. ‘Een zichzelf respecterende organisatie neemt klachten heel serieus. De mogelijkheid een klacht in te dienen is een wezenlijk onderdeel van de kwaliteit van het werk van MfN-registermediators. Wij beoordelen een klacht in een rechtvaardige procedure, waarin het belang van de mediator niet ondergeschikt is aan het belang van de klager. Klager en beklaagde hebben een gelijkwaardig belang; ik zou zelfs zeggen: een gedeeld belang. Het tuchtrecht is er ook voor de ontwikkeling van het denken over de gedragsregels. Wij staan open voor wat de mediator te zeggen heeft. Gedragsregels zijn er niet alleen om de kernwaarden van mediators te toetsen, maar ook om die verder te ontwikkelen. Het vak van mediator is niet statisch, en de gedragsregels, soft law, zijn dat evenmin.’
Onafhankelijke instantie voor tuchtrechtspraak
Tuchtrecht is er om de kwaliteit van mediation te waarborgen, net als de MfN-klachtenregeling. Heeft iemand een klacht over een mediator, dan kan hij of zij die indienen bij de MfN. Leidt dat niet tot een oplossing, dan kan de klager een klacht indienen bij de Tuchtcommissie van de Stichting Tuchtrechtspraak Mediators (STM), waarbij MfN is aangesloten – op dit moment als enige organisatie. Het College van Beroep is de beroepsinstantie van de STM. De STM is de onafhankelijke instantie die verantwoordelijk is voor de tuchtrechtspraak. De mediator wordt op de hoogte gesteld van de klacht en krijgt de gelegenheid een verweerschrift in te dienen. Daarna volgt een zitting.
Tuchtrechtprocedure kan belastend zijn
Nicolien Verkleij is sinds vorig jaar voorzitter van het College van Beroep. Eerder was zij voorzitter van medische tuchtcolleges; ook was zij zelf tien jaar MfN-registermediator. ‘Het systeem van de STM is opgezet om de kwaliteit van het vak te waarborgen. Wie MfN-registermediator is, moet voldoen aan kwaliteitseisen. Iedereen kan fouten maken, en het kan iedereen overkomen dat er een klacht tegen hem of haar wordt ingediend. Dat is niet fijn. Maar daarmee omgaan hoort bij een volwassen benadering van het vak.’
Dat een tuchtrechtprocedure belastend kan zijn, realiseren Hans en Nicolien zich heel goed. ‘De mediator ziet de klacht vaak als fundamentele kritiek op wat hij of zij als de eigen verantwoordelijkheid en integriteit beschouwt’, zegt Hans. ‘De klager is ontevreden over de mediation en zit doorgaans nog steeds met het conflict waarvoor in mediation een oplossing werd gezocht. Dus de klager heeft nog steeds problemen, bijvoorbeeld met de werkgever, of met de ex-partner over een omgangsregeling.’
Procedurele rechtvaardigheid
Daar komt bij dat de setting in de tuchtrechtspraak heel anders is dan die in de mediation was. In een mediationgesprek heerst een sfeer van vertrouwen, empathie en begrip. Alles is erop gericht er samen uit te komen met de professionele begeleiding van de mediator. Hans: ‘Bij de tuchtrechtzitting staan de mediator en de klager als partijen tegenover elkaar in een formele setting. Dat is voor beide partijen een vervreemdende situatie. Daarom is procedurele rechtvaardigheid van groot belang. Als tuchtrechter doen wij er alles aan om ervoor te zorgen dat beide partijen de procedure als rechtvaardig ervaren.’
Nicolien: ‘We benaderen en behandelen de klager en de mediator gelijkwaardig. Ze krijgen beiden het woord en we nemen ze beiden serieus. Tijdens de zitting luisteren wij vooral, zonder oordeel. Maar uiteindelijk is het wel onze taak te oordelen over de klacht, en daarbij hoort dat wij ook de mediator kritisch bevragen. Dan voelt de mediator zich soms aangevallen. Dat is niet de bedoeling, maar we begrijpen dat het zo kan overkomen. Tijdens de zitting geven we zowel de klager als de mediator terug wat we denken dat zij hebben gezegd en bedoeld, om te checken of wij de boodschap goed hebben begrepen. Lopen de emoties hoog op, dan geven we ook een gevoelsreflectie. Daardoor voelen mensen zich gehoord.’
Uitleg over de zitting
Wat ook helpt, is duidelijk uitleggen hoe het er tijdens de zitting aan toe gaat. Hans: ‘Dat geeft rust. Als voorzitter bepaal je de gang van zaken tijdens de zitting. Beide partijen komen evenveel aan het woord. Omdat we van te voren een klacht en een verweerschrift binnen kregen, geven we vaak eerst het woord aan de klager. Die kan dan reageren op wat de mediator als verweer heeft ingediend.’
‘We kunnen ook eerst de twee mediators in de commissie of het college het woord geven’, vult Nicolien aan. ‘Die kunnen vanuit hun professionaliteit vragen stellen. Zelf vraag ik altijd eerst aan de klager en de mediator: hoe gaat het met u, en wat is vandaag voor u het belangrijkste? Dat kan verfrissend en geruststellend werken. Daarna krijgen ze natuurlijk ook alle ruimte om hun standpunten toe te lichten.’
Klacht, verweerschrift, zitting, uitspraak
De procedure ligt vast in het STM-reglement. De voorzitter kan een klager niet-ontvankelijk in zijn klacht verklaren als niet eerst de klacht bij de MfN is ingediend. Of als de klacht langer dan 18 maanden na het einde van de mediation is ingediend. Ook kan de voorzitter een klacht kennelijk ongegrond verklaren, maar dat hebben Hans en Nicolien als voorzitters nog niet meegemaakt. Hans: ‘Wel dat een klager niet-ontvankelijk is wegens het te laat indienen van de klacht, waarbij dan verschil van mening kan bestaan over het moment waarop de mediation beëindigd is.’
De zitting, die plaatsvindt in het gebouw van de Raad voor de Rechtspraak in Den Haag, is niet openbaar. Partijen kunnen zich door een vertegenwoordiger laten bijstaan. Een aantal weken later geven de tuchtrechters een gemotiveerde beslissing. ‘We proberen zo goed mogelijk uit te leggen waarom we vinden wat we vinden’, zegt Hans. ‘Ook dat hoort bij de procedurele rechtvaardigheid.’
Uitspraken van de Tuchtcommissie en het College van beroep zijn te vinden op MfN-Tuchtrechtupdates (met zoekfunctie). ‘Kijk daar eens naar, dan zie je hoe het werkt’, adviseert Nicolien mediators.
Goede intenties en instemming van partijen
De tuchtrechters toetsen het handelen van de MfN-registermediators aan de MfN-gedragsregels. ‘Heeft de mediator naar zijn of haar overtuiging met goede intenties gehandeld, en met instemming van partijen? Daar gaat het vaak om’, zegt Hans. Nicolien: ‘Regelmatig vindt een klacht zijn oorsprong in de communicatie, waar iets niet goed is gegaan.’
Hans en Nicolien komen af en toe tegen dat de mediator van rol wisselt, dus dat hij of zij op enig moment ook in een andere rol optreedt. Bijvoorbeeld als (bindend) adviseur of als hulpverlener. ‘Uitgesloten is dat niet’, zegt Hans, ‘maar je moet daar als mediator wel buitengewoon duidelijk in zijn. En de uitdrukkelijke instemming van beide partijen hebben.’
Over rolwisseling zijn uitspraken te vinden op MfN-Tuchtrechtupdates. Zie bijvoorbeeld M 2020-4 (rolwisseling hulpverlener – mediator), en M 2020-13 (onduidelijkheid rol: door de rechtbank aangewezen ouderschapsbemiddelaar en/of MfN-registermediator), beide geannoteerd door Aai Schaberg.
Stel je open voor het tuchtrecht
Wat adviseren Hans en Nicolien een mediator die met een klacht wordt geconfronteerd? ‘Zoek steun bij collega’s, zoals de leden van je intervisiegroep’, zegt Nicolien. ‘Het kan hard aankomen als je een klacht krijgt, juist vanwege de eerdere vertrouwensrelatie. Bespreek de casuïstiek en de dilemma’s met collega-mediators, uiteraard anoniem en in een vertrouwelijke setting. Kijk wat je ervan kunt leren, want dat is de bedoeling van het tuchtrecht. En wees niet bang. Mensen maken fouten. Je krijgt niet snel een ingrijpende maatregel als een schorsing. Mediation is een moeilijk vak, waarin je vaak met morele dilemma’s te maken krijgt. Dat vergt veel van je, ook als persoon. Ik heb veel respect voor MfN-registermediators.’
‘En geef blijk van enige zelfreflectie’, zegt Hans. ‘Ook tijdens de zitting. Probeer niet in de verdediging te schieten, al voel je je aangevallen in je professionaliteit. Tuchtrecht is ongemakkelijk recht, daar kunnen we niets aan veranderen. Stel je ervoor open, dan heb je er als mediator ook wat aan.’
| Samenstelling Tuchtcommissie en College van Beroep Mr H.M.M. (Hans) Steenberghe is senior rechter bij de Rechtbank Midden-Nederland en voorzitter van de Tuchtcommissie sinds januari 2023. Mr N.B. (Nicolien) Verkleij is senior rechter bij de Rechtbank Den Haag en werd in maart 2024 benoemd tot plaatsvervangend voorzitter van het College van Beroep. Sinds januari 2025 is zij voorzitter. De voorzitters en plaatsvervangend voorzitters van de tuchtcolleges komen altijd uit de rechterlijke macht. Elke tuchtzaak, in eerste aanleg bij de Tuchtcommissie en in hoger beroep bij het College van Beroep, wordt behandeld door drie tuchtrechters: de voorzitter of plaatsvervangend voorzitter en twee leden, die MfN-registermediator zijn. De leden van de Tuchtcommissie en die van het College van Beroep staan op de website van de STM. |
| Cijfers Bij de Tuchtcommissie kwamen in 2025 19 klachten binnen en bij het College van Beroep 6. In 2024 waren dat er 12 en 1; in 2023 12 en 5. De meeste klachten gaan over de aandachtsgebieden familie en arbeid. |